Historia Bratoszewic w "pigułce"

Pierwsze wzmianki dotyczące Bratoszewic pochodzą z okresu 1341-1376 r. Początkowo miejscowość była jakoby gniazdem rodzinnym Bratoszewskich herbu Prawdzic. W XV w. właścicielami była rodzina Oporowskich h. Sulima, a w szczególności jej gałąź goślubska. W XVI w. Goślubscy obrali sobie Bratoszewice za siedzibę rodzinną i odtąd nazywali się Bratoszewskimi (herbu Sulima). Z początków XVII w. pochodzą renesansowe płyty nagrobne w bratoszewickim kościele: Zofii i Doroty Bratoszewskich - jedyne, jakie pozostały po tej rodzinie.

Pod koniec XVII w. notuje się związki z Bratoszewicami znanej rodziny Jaxów-Bykowskich h. Gryf, która swe nazwisko wywodziła od rodowego gniazda Byki pod Piotrkowem. Jednak pod elekcją Stanisława Augusta odnotowano podpisy: Kazimierza Bratoszewskiego - chorążego i posła Ziemi Gostyńskiej, oraz Jana Edmunda z Bratoszewic - stolnika gostyńskiego.

Następnymi znanymi właścicielami Bratoszewic była rodzina Czarneckich. Z roku 1809 pochodzi płyta nagrobna Ewy Czarneckiej. Jej syn, Feliks, w 1792 r. został sędzią ziemiańskim woj. kaliskiego, 15 lat później sędzią apelacyjnym w Warszawie, a w r. 1830 senatorem wojewodą. Współczesny wykaz gruntów wsi i folwarku Bratoszewice podaje, że istniał "ogród włoski przy stawie" i "ogród przy dworze". Dowodzi to, że zaczątki parku w formie nieuporządkowanej mogą sięgać końca XVIII w. Wymieniony przy okazji dwór to być może ten sam obiekt, którego niesygnowany projekt rozbudowy zachował się do dziś. Był to budynek bardzo skromny, drewniany, wzniesiony na planie prostokąta, dwutraktowy, symetryczny, z wysuniętym portykiem. Przykryty był czterospadowym dachem z lukarnami w szczytowych połaciach.

Po śmierci Feliksa Czarneckiego w 1842 r. dobra bratoszewickie otrzymał ich administrator - Wincenty Topór Matuszewski, w 1852 r. właścicielem klucza został Kazimierz Lemański. Jego córka, Stefania, w 1885 r. wyszła za mąż za Wacława Rzewuskiego h. Krzywda i tą drogą majątek dostał się w ręce tej rodziny.

Prawo własności dóbr Bratoszewice Wacław Rzewuski otrzymał formalnie w 1900 r. Zmarł w 1910 r. pozostawiając syna Kazimierza, który przejął całość majątku Bratoszewice rok później. Nowy właściciel był człowiekiem wykształconym, o szerokich horyzontach. Wkrótce rozpoczął on budowę pałacu - ostatecznie jednak prace wykończeniowe zamknięto dopiero w roku 1927. Autorem projektu był znany warszawski architekt Juliusz Nagórski (1887-1944), którego z Kazimierzem Rzewuskim łączyła zażyła znajomość. Już w 1913 r. Nagórski zaprojektował kaplicę grobową Rzewuskich na bratoszewickim cmentarzu.

Po zbudowaniu pałacu Rzewuski nie zamieszkał w nim jednak, traktując go raczej jako letnią rezydencję, sam zaś zachował mieszkanie w Warszawie. Okres ostatniego dziesięciolecia przed wybuchem II wojny światowej charakteryzował się pogorszeniem sytuacji finansowej Rzewuskiego i stopniowym uszczuplaniem dóbr, co wiązało się z dużymi wydatkami na podniesienie wydajności gospodarstwa rolnego, a także próbami uprzemysłowienia majątku. Zapewne nie bez znaczenia był też wielki kryzys światowy i ogólny spadek koniunktury. W r. 1935 dobra miały być nawet licytowane, ale do przetargu nie doszło. Po II wojnie światowej, w ramach reformy rolnej część majątku rozparcelowano, pozostała część przeszła na własność Skarbu Państwa. W oparciu o tereny uprawne stworzono PGR. Pałac zmieniwszy właściciela i sposób użytkowania ulegać zaczął powolnej dewastacji. W r. 1950 zaadaptowany został na Ośrodek Szkolenia Rolniczego. W r. 1958 otwarto Roczną Szkołę Rolniczo-Gospodarską dla Dziewcząt, a w r. 1962 Technikum Wodno-Melioracyjne.

W 1969 r. obok głównej alei dojazdowej wybudowano nowy budynek szkolny, zupełnie nie harmonizujący z pałacem i rozbijający spójność kompozycyjną parku. Przy okazji zasypano fragment stawu łącząc z lądem wyspę, na której w XVI w. mógł znajdować się dwór na kopcu. W 1974 r. nakryto przeszklonym dachem wewnętrzny dziedziniec pałacowy. W r. 1978 mocno już zdewastowany obiekt wpisany został do rejestru zabytków. W r. 1984 pożar poważnie uszkodził dachy części południowo-zachodniej. Po pożarze pałac przestał pełnić rolę internatu Zespołu Szkół Rolniczych, a w r. 1988 rozpoczęto jego remont, przerwany jednak dwa lata później z braku środków. Obecnie obiekt nadal niszczeje, podobnie jak i jego bezpośrednie otoczenie.